تفاوت اسانس وعرق
اسانس هاموادمعطره موجوددربرخی گیاهان می باشندکه ازبووطعم خاصی برخوردار می باشندودردرجه حرارتهای معمولی تبخیرمی شوندودرآب غیرمحلول اندیابه سختی حل میشوند.وزن مخصوصشان کمترازآب است بنابراین روی سطح آب جمع می شوند.
عرقیات فرآورده هایی هستندکه ازتقطیرموادفرارموجوددراندامهای مختلف گیاه همراه بابخارآب به دست می آیند.عرق تولیدی ممکن است ازیک گیاه ویامخلوطی ازچندگیاه باشد.مثلادرگلاب که یکی ازعرقیات معروف است بطورمتوسط درهرلیترآن450- 100میلیگرم اسانس وجودداردکه می توان درفرآیندتولیداسانس خالص راجدانمودویا این که مبادرت به تولیدعرقیات کرد.روش کلی تولیدهردوتقریبایکسان می باشد.
روش کارتولیدعرقیات گیاهی(Herbal Distillates)
روش معمولی شامل:آماده سازی،عمل تقطیر،خنک کردن،جمع آوری،کنترل اولیه،بسته بندی،پاستوریزه کردن،کنترل عرقیات بسته بندی شده،نشانه گذاری وتوزیع می باشد.
درمراحل کنترل قبل ازبسته بندی ازنظرکیفیت کنترل می شوند.
مقدارمصرف اسانس ها
اسانس هابه شکل های مختلف ومنظورهای مختلف ممکن است توسط انسان مصرف شودوبه سن ووزن فردمصرف کننده ارتباط دارد.چون واکنشهای شیمیائی بعدازاستخراج سریع بوقوع می پیوندندوکاهش کیفیت ویافاسدشدن رابه دنبال دارندبایددرمصرف آن دقت کرد.دردرجه حرارتهای پائین نگهداری کردوظروف محتوی اسانس کاملاپرودربشان محکم باشدتاورودهواصورت نگیرد.اسیدسیتریک مانع انجام واکنش های خاص شیمیائی یون فلزات سنگین مانندمس می شوداگرظروف فلزی است کمی اسیدبرای نگهداری بهتراضافه شود.
آویشن شیرازی:Thymus Kotschyanus Boise
بوته ای کوچک با گلهای بنفش رنگ باقسمتهای مورداستفاده برگ وگل معطرآن می باشدکه درفصول بهاروتابستان می توان چیدوپس ازخشک کردن درسایه آنرامورداستفاده قرارداد.این گیاه خدمتگزار معده ودستگاه هاضمه بوده،نیروبخش ومحرک،بی خوابی وطپش قلب راتسکین می دهد.به واسطه داشتن ماده معطربه نام تیمول خاصیت ضدعفونی کنندگی داشته وبرحسب ضرورت می توان به صورت کمپرس،لوسیون بکاربردآویشن دراستعمال خارجی برای رگ بریدگی،ازجادررفتگی،لکه های کبودروی پوست،نقرس،رماتیسم ودندان دردموثرنیزهست.
زنیان:Carum Copticum
به خانواده چتریان تعلق داشته ودرمراتع ایران ونواحی شرقی هندومصرمی روید.میوه آن مورداستفاده است.دارای اثرازبین برنده بوی بددهان وشفادادن زخم هایی که چرک کرده است می باشد.دراصفهان همانند انیسون کرتی ونشتی کاشته می شودولی نیازآبی آن بیشترازانیسون است.بذررادربهارکاشته ودراوایل مردادتااواخرشهریورماه می رسد.
بابونه گاوی:Chrysanthemum Pathenium
تخم رادرفصل بهارمی پاشندوفصل پائیزقلمه آن رامی کارند.خاک محل کشت راباکودتقویت کرده وعلفهای هرزآن راچیده ودرپائیزانشعابات کشت داده راتکثیرمی کنند.گل بابونه مورداستفاده است که صبح زودودرهوای خشک یابعدازتبخیرشبنم آن راچیده ودرسایه خشک می کنند.ضداسپاسم،حشره کش،بازکننده گرفتگی هاوانسدادمجاری کبد،دهانه عروق،رفع آب مرواریدوانگل کش است.
برای کشت آن خاک نرم لازم است.علاوه برمراتع درباغ وطبیعت می توان آنراکشت داد.
رازیانه:Foeniculum Vulgare Mill
به صورت سبزی یک ماده غذائی بسیارمفید،آرام کننده معده وروده،اشتهاآور.موجب تسکین سیاه سرفه وآسم.بصورت مایع غرغره جهت تسکین گلودرداستفاده می شود.
ازخانواده چتریان است.منطقه موردکشت بایدگرم وآفتابگیروطول روزهای آخرتابستان بلند،ملایم وخشک باشد.بصورت نشاکاری نیزمی توان کشت نمود.تمام اجزای گیاه مورداستفاده قرارمی گیرد.ریشه آنرادراواخرپائیزمی توان درآوردوخشک کرد.بذورهم به صورت یک زمان نمی رسدوبذوررسیده رابایدمرحله مرحله جمع آوری کرد.
بادام تلخ:Amygdalus Communis Var. Amara
درختی است بابرگهای درازونوک تیزوگلهای صورتی که دراوایل بهارظاهرمی شود.میوه سبزوپوشیده ازکرک است.بعلت دارابودن خواص نرم کننده وضدالتهاب درتهیه انواع پمادها،کرم هاومحلول های روغنی داروئی وبهداشتی مصرف دارد.
زیره سبز:Cuminum Cymimum L.
قسمت مورداستفاده میوه است.گیاهی است یکساله وعلفی.روغن زیتون همراه بااین گیاه برای ناخنک چشم استفاده می شود.دربیماریهای ضدصرع،تشنج،مقوی معده ومعرق مصرف می شود.
زیره سیاه:Carum Carvi L.
گیاهی است بابوی بسیارمعطر،مطبوع وقوی.گیاهی دوساله که گلهایش دراردیبهشت سال دوم ظاهرمی شود.برداشت محصول بایدبااحتیاط شروع شود.وبرداشت دیرسبب شده چترمیوه خشک شده ودرموقع برداشت بریزدوقسمتی ازمحصول ازدست رود.محصول صبح زودکه هنوزشبنم روی بوته هاست چیده می شود.پس ازبرداشت شاخه های میوه دارراروی هم دسته کرده و20-15روزدرمحل کوبیدن می گذارندتارسیدن میوه ها کامل شودوپس ازآن کوبیده وبوجاری می کنند.برای دل پیچه کودکان،ضعف اعصاب،بلع هوامفیداست.ودردامپزشکی برای رفع قولنج،اسپاسم های معدی،بی اشتهائی وکم شدن مقدارشیردامهااستفاده می شود.ازاسانس زیره درتهیه صابون های عطری استفاده میشود.بهتراست ازمصرف زیره بطورمدام خودداری نمود.
نعناع:Menha Arvensis
گیاهی است علفی که برگ،سرشاخه گلدارواسانس آن مورداستفاده قرارمی گیرد.دارای خاصیت نیرودهندگی،مقوی معده،رفع دردشکم،ناراحتی اعصاب،خونریزی بینی وسردردوسرماخوردگی استفاده می شود.ازاسانس آن درعطرسازی استفاده به عمل می آید.
چنار:Plantanus Orientalis
درختی است باچوبی سخت.پوست درخت،ریشه،برگ،میوه وگل قابل استفاده است.ازریشه جهت مارگزیدگی وازپوست برای رفع لکه های پوست بدن که غالبادرناحیه گردن پیش می آیدوبرگ تازه له شده پخته برای ورم زانووخیس کرده گل ومیوه آن درآب برای ورم چشم نافع است.
*غباری که روی برگ چنارمی نشیندبرای ریه،صدا،گوش وچشم مضراست ودرصورت تماس علاج آن خوردن شیرتازه می باشد.
نسترن:Rosa Canina
گیاهی است ازخانواده گل سرخیان،میوه وبرگ استفاده می شود.قسمت گوشتدارمیوه دارای اثرضداسکوربوت(کمبودویتامین ث)است.برای بیماریهای ناشی ازالتهاب وورم کلیه بکارمی رود.
براثرگزش نوعی حشره برجستگی کوچک،پوشیده ازتاروبه رنگ سبزمایل به قرمزبه نام بدگاربوجودمی آیدکه دارای اثرمقوی ورفع عرق داشته وموجب کاهش آلبومین ادراروازدیادادرارمی گردد.
اکالیپتوس:Eucalyptus Sp.
این درخت بواسطه مصرف آب فراوان رشدسریع داشته واغلب برای خشک کردن باطلاق هاومبارزه بااراضی باطلاقی مالاریاخیزاستفاده می شود.دربرابرسرما مقاومت ندارد.صمغی بنام صمغ کینوازاین گیاه استخراج می شودکه بندآورنده خونریزی است ودردندانپزشکی استفاده می شود.درتمام نقاط دنیابرای بهبودسرفه،سینه درد،سرماخوردگی،زخم گلووبیماریهای عفونی مصرف می شود.دراستعمال خارجی بی حس کننده ملایم موضعی وضدعفونی کننده است ومواردمصرف بسیاری دارد.البته شایان ذکراست که مصرف بی رویه وزیاداسانس باعث ایجادعوارضی دربدن نظیرورم معده وروده،سردرد،پیدایش خون درادراروپائین آمدن فشارخون می شودومصرف زیادباعث فلجی دستگاه تنفس،خفگی ومرگ می شود.
خارشتر:Alhagi Maurorum
درفارسی خاربزواشترخارنیزمی گویند.موسم گلدهی دراردیبهشت ماه است.ازبرگهای آن روغنی بدست می آیدکه دردرمان روماتیسم بکارمی رودواگرعرق گیاه مدتی بامداومت خورده شودبرای رفع سنگ کلیه ومثانه موثراست.ازگل خارشترایرانی برای درمان خونریزی استفاده می شود.ازمصرف آن درموردتب های گرم بایدپرهیزکرد.
شاه تره:Fumaria Parviflora
دردرمان بیماریهای کبدی ومخصوصایرقان توصیه شده است.آرام بخش بوده ودرتصفیه خون بسیارموثراست.تمام اندامها قابل مصرف هستند.بعدازجمع آوری بایدآنهارادسته کردوبرای خشک کردن آویزان نمود.
ازاردیبهشت ماه تاپائیزمی توان آنراجمع آوری کرد.بایدساقه هاوبوته های تمیزوسالم که دارای برگ وگل بیشتری هستندانتخاب کرد.
تقریبادرتمامی مناطق کشورهم پراکنش داردودرفارس اطراف شیرازوکازرون مشاهده
می شود.
نظرات ()
